De mooiste sterrenhemel van Nederland
TexelNU neemt je mee naar het heelal

Vrijwel nergens in Nederland kun je zoveel sterren zien als op Texel. En helemaal op een mooie wolkenloze avond! Dus ga vannacht als het goed donker is maar eens lekker romantisch naar de hemel zitten staren. Zoek de sterren! TexelNU neemt je mee naar het heelal.

De winter is misschien niet het eerste seizoen waar je aan denkt bij een avondje buiten, maar juist in deze tijd van het jaar is de sterrenhemel boven Texel op haar allermooist.

Terwijl de nachten lang en stil zijn, fonkelen duizenden sterren boven het eiland. Het frisse winterweer houdt veel mensen binnen, maar juist wie zich warm aankleedt, een deken meeneemt en een thermosfles met warme chocolademelk of glühwein bij de hand heeft, wordt beloond met een adembenemend schouwspel. Ver weg van de lichtvervuiling van de Randstad is Texel een van de beste plekken van Nederland om de sterrenhemel in al haar glorie te zien.

De wintermaanden zijn bovendien ideaal voor sterrenkijkers. De lucht is vaak helder en schoon, de nachten zijn lang, en de sterrenbeelden staan lager aan de hemel, waardoor ze beter zichtbaar zijn dan in de zomer. Tussen ongeveer één uur ’s nachts en vijf uur ’s ochtends wordt een groot deel van de straatverlichting uitgeschakeld. Dat betekent dat de hemel boven het eiland zich in al haar glorie kan ontvouwen, zonder dat het licht van huizen of straten de sterren overschaduwt. Zoek een beschutte plek in de duinen, op de Waddendijk of bij de Slufter, wikkel je in een warme deken en laat je ogen de hemel afspeuren.

Vijf bekende sterrenbeelden om naar te zoeken

Zo, lig je lekker? Ga dan nu maar eens op zoek. Voor het gemak kun je er de app Sky View Lite bij downloaden. Als je daarmee je telefoon langs de hemel beweegt, zie je de sterrenbeelden vanzelf.

1. Grote Beer (Ursu Major), ofwel ‘de steelpan’, naar de vorm die de zeven felle sterren met elkaar vormen. Ongetwijfeld het meest bekende sterrenbeeld, ook omdat het – met Cassiopeia en Orion (zie onder) – behoort tot de meest zichtbare sterrenbeelden van het noordelijk halfrond.

2. Cassiopeia (kortweg Cas) is herkenbaar aan de W, gevormd door vijf felle sterren.

3. Poolster. Kun je eigenlijk niet missen door z’n felheid. De Poolster geeft het noorden aan. Je kunt ’m spotten door vanaf de Grote Beer een lijn naar boven te trekken vanaf de twee buitenste sterren van de pan. De eerste heldere ster die je tegenkomt is de poolster.
4. Kleine Beer (Ursa Minor). De Poolster maakt er deel van uit, als hoogste punt van de steel. Want ook de Kleine Beer heeft iets weg van een pannetje. Net als de Grote Beer is ook dit sterrenbeeld altijd goed zichtbaar.

5. Wat lastiger te spotten: Orion. Heeft de vorm van een zandloper en ook voor dit sterrenbeeld heb je zeker geen sterrenkijker nodig. Je kunt Orion het snelst vinden via de twee reuzensterren Betelgeuze (linksboven van de zandloper) en Rigel (rechtsonder van de zandloper). 

Naast de sterrenbeelden zijn er in de wintermaanden vaak spectaculaire vallende sterren te zien. December is bijvoorbeeld de maand van de Geminiden, een van de mooiste meteorenzwermen van het jaar. Bij een heldere hemel schieten soms tientallen meteoren per uur door de lucht. Deze vallende sterren zijn eigenlijk geen sterren, maar deeltjes uit de ruimte die in onze atmosfeer verbranden en daarbij een lichtspoor achterlaten. Wie een wens wil doen, doet er dus goed aan om juist in deze periode een paar koude, maar magische uren buiten door te brengen.

Texel heeft bovendien een bijzondere plek voor iedereen die meer over sterren wil leren: de Volkssterrenwacht De Jager, vernoemd naar de beroemde Texelse sterrenkundige prof. dr. Kees de Jager. De sterrenwacht ligt vlak bij Ecomare en organiseert regelmatig kijkavonden, ook in de winter, waarbij bezoekers met telescopen het heelal kunnen ontdekken en uitleg krijgen van vrijwilligers en amateur-astronomen. Zo wordt het sterrenkijken niet alleen mooi, maar ook leerzaam.

Interview met Maarten Brugge – TXNU

Maarten Brugge (45) struint bij ruig weer het strand af. En dat is er met de paplepel ingegoten. Hij komt uit een juttersfamilie.

Noordwesterstorm? Dan kan jutter Maarten Brugge niet slapen, kriebelt zijn bloed en giert de adrenaline door zijn lijf. Onrust! Hij moet er uit en op z'n jutfiets naar het Texelse strand. Windkracht 10, stuifzand om zijn oren, hangend tegen de wind, turend in de verte, hagel of sneeuw vastgeplakt in zijn wimpers of drijfnat door een zomerse bui. Een jutter trotseert de elementen voor het avontuur en geeft zelden op. De jutter wil de strandvonder voor zijn; dát is de sport en de kick. Stiekem hout en goederen uit overboord gevallen containers achterover slaan en ze verstoppen in de duinen. “Dat het niet mag, blijft spannend! Dan zie je plots de koplampen van de strandvonder in de verte opdoemen en moet je wegwezen met je smokkelwaar.”

Tijdens een stevige storm staat Maarten om 5 uur 's ochtends op het strand. “Van alles wat ik vind wil ik het verhaal weten, eerder rust ik niet. Dus duik ik achter de laptop en ontdek ik dat ik bijvoorbeeld een teenkoot van een reuzehert gevonden heb”, vertelt hij in zijn jutterscave met duizenden aanspoelsels. Zo ook vracht van MSC Zoe die in 2019 in de problemen kwam en wereldnieuws werd. “In mijn cave vind je dertig jaar jutten terug. Ook spullen die mijn vader en opa nog hebben gejut.”

Juttersbloed

Met opa en vader ging hij al op pad toen hij nog maar net kon lopen. Drie generaties juttersbloed. “Mijn moeder hield mij als kind thuis van de kleuterschool als het stormde. Ze vond het belangrijk dat ik met mijn opa meeging. Prachtig, hand-in-hand het strand afstruinen. Bij mijn opa thuis werd er vroeger gejut uit broodwinning. Zijn familie had dat extraatje nodig. Scheepsladingen werden verkocht en met het gejutte hout werd het huis verwarmd of op gekookt. Jutten was echt een manier van overleven, nu is het vooral een verslavende sport. In ons familiehotel Hotel De Waal vertel ik deze juttersverhalen. Toeristen hangen aan mijn lippen.”

Jut je lading van waarde en vat de strandvonder je in de kraag, dan ben je de sigaar met een flinke boete. Zo reden jutters, en andere eilandbewoners, ruim drie decennia geleden met autoladingen vol sigaretten op en af het strand bij de vuurtoren. Miljoenen sigaretten spoelden aan. Strandvonders hadden de situatie niet meer in de hand. “Ik was dertien en er als de kippen bij. Ik droogde sigaretten en verkocht de nog dichte pakjes op de middelbare school. Het was een leuk zakcentje.”

Flessenpost

Hé, flessenpost uit Slowakije, dan gaat je fantasie toch aan de slag. Man op onbewoond eiland of schipbreuk geleden. Verlangend naar vrouw, kind en rantsoen. Die flessenpost was abacadabra voor Maarten. Google Translate bakte er ook niks van. “Zo'n halfbakken vertaling. Maar het bleek dat een zeeman z'n flessenpost aan zijn zoon overboord gooide tussen Frankrijk en Engeland. Die zoon heb ik later gevonden via Facebook. Helaas heb ik nooit een reactie gekregen. Balen, want nu heb ik mijn verhaal niet compleet.”

En nee, die gele badeendjes zijn niet afkomstig van de Hema (een manier om in het restaurant een kopje koffie te drinken met een andere eenzame bezoeker, red). Op de eendjes staat een Engels telefoonnummer. “Ik kreeg steeds een antwoordapparaat, maar door het kengetal kon ik zien dat ze uit Cornwall kwamen. Die eendjes hadden dus een flinke afstand afgelegd. Via internet kwam ik erachter dat de eendjes werden ingezet bij de rubber duck games. Bij die wedstrijden worden ze losgelaten in rivieren en op zee. Engelsen zijn er gek op.”

Walvis

Wat er nog op zijn verlanglijstje staat? “Dat is een lastige vraag, omdat het om herinneringen gaat. Alles wat je vindt, is van waarde. Als ik dan echt iets moet noemen: een walvisachtige. Iedere keer dat er een levende potvis of bultrug aanspoelt, ben ik net van het eiland. Beetje jammer!”

Puur natuur, maar wie eet het nog?
Ooit was gans een gewone verschijning op het bord. Tegenwoordig is het een vergeten stukje vlees – zélfs op Texel, waar de ganzen zich massaal tegoed doen aan producten van het boerenland. Maar Henk van Wijk (73) laat zich daar niet door uit het veld slaan. Al ruim zestig jaar jaagt hij op Texel, de laatste jaren vooral op ganzen. Niet als sport, maar uit overtuiging. ‘Ik jaag alleen voor voedselvoorziening. Gans is hartstikke lekker en honderd procent natuurlijk.’

Een vriezer vol
Het begon als passie voor de jacht en is inmiddels uitgegroeid tot een kleine onderneming: Wild Texel. Henk verwerkt zijn buit tot allerlei producten. Van gebraden poten tot burgers en koudgerookte ganzenborst. ‘Het is zonde om vlees weg te gooien,’ zegt hij. ‘Ik verwerk alles zelf. En nee, het levert niks op. Maar ik vind het mooi werk.’

Toch loopt het geen storm. Terwijl Henk het vlees verkoopt op evenementen als de Landbouwdag en restaurants zoals Freya in Den Burg er graag mee koken, blijft het bij een handjevol afnemers. ‘Mensen zijn het gewoon niet meer gewend. Gans vraagt tijd in de keuken, en gemak wint het vaak van smaak.’

Gans op het eiland
Volgens Henk bestaat het ganzenprobleem pas een jaar of twintig. ‘Daarvoor had je ze nauwelijks op Texel. In de winter een enkele rietgans, maar daar mochten we toch al niet op schieten. Als wij in die tijd een keer in Friesland werden uitgenodigd om op ganzen te jagen, waren we blij. Dat was leuk.’ Hoe de gans op het eiland is gekomen? Henk kijkt moeilijk. ‘Ik durf het haast niet te zeggen. Ik denk dat ze bewust zijn geïntroduceerd om het riet op te eten dat bleef staan in gebieden waar waterzuivering werd gedaan. Dat trok aan, er zijn geen natuurlijke vijanden en ze reproduceren snel. In de beginperiode was het de bedoeling dat er maximaal duizend ganzen op het eiland zouden zijn, wij moesten dat bijhouden. We moesten opgeven wat we hadden geschoten en kregen dan te horen of we moesten stoppen of doorgaan. Nu is het ‘schiet maar raak’. Zoveel mogelijk.’ Er wordt van alles geprobeerd om de populatie in toom te houden: eieren prikken, vergassen, verjagen. ‘Maar het werkt allemaal nauwelijks,’ zegt Henk. ‘Ze zijn slim en passen zich razendsnel aan. En ondertussen vreten ze complete velden leeg.’

Van jagers tot hondensnoep
Hoewel de vraag naar ganzenvlees beperkt is, heeft Henk wél een niche gevonden: hondensnacks. ‘Sommige honden zijn allergisch voor kip of rund, maar verdragen gans prima. Dus ik droog stukjes vlees in speciale ovens. Honden zijn er dol op – en het is nog gezond ook.’

Toch draait Wild Texel niet om winst. ‘Ik heb er geen zin meer in om te leuren of reclame te maken. Ik doe het voor de lol.’ Zijn koelcel is goed gevuld, en nieuwe aanvoer is er het hele jaar door. ‘Als het graan in juni opkomt, komen de ganzen in groten getale. Dan begint mijn hoogseizoen.’

Een vergeten delicatesse
Voor wie durft te proeven, wacht er een bijzonder stukje Texel. Puur, lokaal en duurzaam. ‘Gans is mooi vlees,’ zegt Henk. ‘Er zit niks in, geen antibiotica, geen krachtvoer. Je hoeft het alleen nog maar te ontdekken.’

Ze studeerde geschiedenis en fotografie. Toch koos schaapsherder Daphne Hogeweg (44) voor een ander bestaan. Ze volgde haar hart.

Daphne woont samen met haar Bordercollies en schapendrijvers Silke, Tyche, Elvi en Stip tijdelijk in een kleurrijke pipowagen (gebouwd door de Texelse Deva van der Plaats, Stupa.eu) op het erf achter een boerderij. De boerderij wordt door de eigenaren verbouwd. “In de winter verkas ik weer naar de boerderij, maar als het aan mij ligt blijf ik in de pipowagen wonen. Ik houd van de sfeer van kamperen en het eindeloze uitzicht over de weilanden.” Dahpne voelt zich na dertien jaar thuis tussen de eigenzinnige eilandbewoners.“Ik waardeer hun zelfredzaamheid.” Als kind kwam ze al op het eiland. “Mijn oma woonde hier. Bijna alle weekenden en vakanties namen we de boot naar Texel. Net als vroeger proef ik de vrijheid.”

Eigen dromen

Een vrijheid die ze kort na haar afstuderen herpakte. Ze had 'alles' voor elkaar: een huis en een baan bij het Stedelijk Museum. Toch knaagde er iets. “Na drie maanden wist ik dat ik voor zo'n leven niet was gemaakt. Ik vertrok naar Terschelling en werd koetsier. Mijn familie vroeg zich af of het wel goed met mij ging. Maar ik ben altijd al anders geweest, en dat realiseer ik me vooral achteraf. Ik conformeer me niet snel en heb zo mijn eigen dromen.”

In een opwelling werd Daphne schaapsherder. “Als koetsier werkte ik met paarden, en ik voelde dat er teveel druk op de dieren werd gelegd. Daar zat ik mee in mijn maag. Ik zocht werk waarbij je dieren niet gebruikt, maar met ze samenleeft. Ik leerde een herder op de Veluwe kennen, die een burn out had en ik kon zijn kudde tijdelijk overnemen. Ik sprong in het diepe. Het vak paste als een jas. Ik ben niet langer snel verveelt en leef samen met de natuur.”

Solitair

Na dit avontuur waaide ze aan op Texel in de lammerij bij schapenboerderij De Waddel.

Inmiddels heeft ze een eigen kudde. 250 heideschapen begrazen nu de duingebieden van Staatsbosbeheer en Defensie op Texel; 450 lopen voor opdrachtgever PWN in de duinen van Castricum, Bergen aan Zee en Bloemendaal. “Als ik aan de vaste wal zit, zorg ik hier voor goede vervanging. Ik leid een meisje op in het vak, en voor de lastige dingen ben ik er. Schaapsherder worden klinkt romantisch, ik krijg ook regelmatig stageverzoeken, maar je moet er echt geschikt voor zijn. Het is een solitair bestaan. Daarnaast moet je door weer en wind altijd paraat staan voor je dieren en weet je nooit wanneer je klaar bent.”

Voor dit 'eenzame' bestaan komt zij haar bed uit. “Ik sta aan de buitenkant van de maatschappij en kan mijn eigen ding doen. Ik heb niet zoveel regels waar ik me aan hoef te houden. Mijn honden voelen als familie. Ik ben afhankelijk van deze roedel en sta voor een wederzijdse relatie. Ik train ze ook niet. We leven en leren samen door te doen.”

Kinderen

Daphne leeft bewust vega en groen. “Mijn schapen gaan niet naar de slager. Ik wil ze niet gebruiken; rammen laat ik castreren en blijven bij de kudde. Het is fijn dat ik op Texel gemakkelijk lokaal en bewust boodschappen kan doen zoals bij zorgboerderij Novalishoeve en De Waddel. Hele mooie bedrijven waar dieren en mensen gezien worden. En we hebben een moestuin. Zo heb ik er ook voor gekozen om geen kinderen op de wereld te zetten. Komt er nog een mens bij, en er zijn er al zoveel. Hoewel ik wel gek ben op kinderen. Ze herkennen me ook uit een uitzending van tv-programma Het Klokhuis. Heel leuk! Mijn levensstijl zal ik echter nooit opdringen bij anderen. En uiteindelijk weet je ook niet hoe het leven loopt. Mijn ouders kregen mij tijdens de Koude Oorlog, een onzekere periode net als nu met al die oorlogen en een klimaatcrisis. En toch is er in mijn leven tot nu toe alleen maar welvaart en overvloed geweest......”