Eendenkooien maken al eeuwenlang deel uit van de Texelse cultuurhistorie. Groene oases in het landschap, gehuld in een nevel van geheimzinnigheid waar de kooiker in alle stilte zijn werk uitvoerde. Ooit vormden ze een belangrijke voedselbron voor de bewoners. Tegenwoordig zijn het vooral belangrijke natuurgebiedjes die een ideale leefomgeving vormen voor zeldzame planten en paddenstoelen. En waar zang- en roofvogels zich ophouden in de dichte bosschages.
Ooit telde het hele Waddengebied 142 eendenkooien. Daarvan zijn er nog maar 29 over. Op Texel staan er vier, een is in bezit van Staatsbosbeheer en drie zijn er eigendom van Natuurmonumenten. Het waren de Nederlanders die het kooibedrijf in Europa hebben geïntroduceerd. Veel kooien lagen verscholen in dichte bosschages en niemand mocht er komen. Alleen de kooiker. Die wilde ook geen ‘vreemden’ bij de kooi, want zijn vangmethodes deelde hij liever niet met anderen.
Een eendenkooi is een vorm van lokjacht. Bedoeld om wilde eenden te vangen voor consumptie. De kooi bestaat uit een stuk bos in een weids landschap met middenin een zoetwaterplas met meerdere uitlopers, de vangpijpen. De kooiker gebruikt tamme eenden om wilde eenden naar de plas te lokken. Met behulp van het kooikerhondje worden de gelokte eenden vervolgens de vangpijp ingejaagd, waarna ze in het vanghok belanden. Dat gebeurt in alle stilte, want ieder geluid kan de wilde eenden afschrikken.
De Texelse kooien vingen goed vanwege de goede omstandigheden: goede zoetwaterplassen, een weids landschap en een flink foerageergebied naast de deur. Het bos rond de kooi werd buiten het jachtseizoen gebruikt voor houtverkoop en de teelt van pootgoed en fruit. De eendenvangst was eeuwenlang een lucratieve bijverdienste. Dat veranderde toen onder meer kippenfokkerijen voor goedkoper vlees konden zorgen.
Cultureel erfgoed
Tegenwoordig hebben eendenkooien vooral een belangrijke cultuurhistorische waarde en vormen ze belangrijke groene parels met een grote diversiteit aan bloemen en planten en meerdere zeldzame soorten. De enige kooi op Texel waar nog eenden gevangen worden, is Eendenkooi Westergeest waar Jan Willem Bakker sinds 2012 de kooiker is. Hij leerde het ambacht van zijn vader. De eendenkooi Zuid Haffel is na een grondige restauratie in oude glorie hersteld en aangewezen als natuurkooi. Tientallen vrijwilligers van Natuurmonumenten hebben meegewerkt aan het herstel. De Kooi van Spang is de eendenkooi die het langst in het bezit is van Natuurmonumenten. Hij werd aangelegd omstreeks 1600 en in 1943 door Kees Koning verkocht aan Natuurmonumenten. Niet alleen de kooi werd opgeknapt, ook het molentje dat erbij hoort en het witstenen kooikerhuisje werden gerestaureerd.
Rondleidingen eendenkooi
Vrijwilligers van Natuurmonumenten geven rondleidingen door de Kooi van Spang en in het kooikerhuisje is een mini-expositie te bezoeken over het kooikerambacht. De eendenkooi is geopend op zaterdagen van eind april tot en met eind september van 12.30 tot 16.30 uur. Je vindt de eendenkooi aan Dijkmanshuizen, nabij Oosterend.
https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/eendenkooi-spang
